Πόνος στο γόνατο: Αίτια, συμπτώματα και πότε χρειάζεται ορθοπαιδικός

Για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του πόνου απαιτείται έγκαιρη αξιολόγηση

Ο πόνος στο γόνατο είναι από τα συχνότερα προβλήματα του μυοσκελετικού συστήματος, επειδή η άρθρωση δέχεται καθημερινά μεγάλα φορτία και συμμετέχει σε σχεδόν κάθε κίνηση, από το περπάτημα και τις σκάλες μέχρι την άσκηση και την εργασία. Σε άλλους ανθρώπους εμφανίζεται ξαφνικά μετά από έναν τραυματισμό, ενώ σε άλλους εξελίσσεται σταδιακά και «χτίζεται» με τον χρόνο, καθώς ο χόνδρος, οι μηνίσκοι, οι σύνδεσμοι και οι τένοντες καταπονούνται.

Το σημαντικό είναι ότι ο πόνος στο γόνατο δεν αποτελεί διάγνωση από μόνος του. Είναι σύμπτωμα με πολλές πιθανές αιτίες. Η σωστή αντιμετώπιση ξεκινά από την αναγνώριση του προβλήματος και την εξατομικευμένη αξιολόγηση, ώστε να προστατευθεί η άρθρωση και να μειωθούν οι υποτροπές.

Ποια είναι τα συχνότερα αίτια πόνου στο γόνατο

1.Τραυματισμοί από άσκηση ή καθημερινότητα
Οι τραυματισμοί προκύπτουν συχνά μετά από απότομη στροφή, αλλαγή κατεύθυνσης, άτσαλη προσγείωση ή άμεσο χτύπημα. Η ρήξη μηνίσκου είναι ένα κλασικό παράδειγμα. Μπορεί να προκαλέσει πόνο στην έσω ή την έξω πλευρά, αίσθημα «πιασίματος» και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μηχανικά ενοχλήματα όπως «κλείδωμα», δηλαδή αδυναμία να τεντώσει πλήρως το γόνατο. Σε μεγαλύτερες ηλικίες, οι ρήξεις μηνίσκου είναι συχνά εκφυλιστικής αιτιολογίας και δεν σχετίζονται πάντα με έντονο τραυματισμό.

Οι κακώσεις συνδέσμων, όπως η ρήξη πρόσθιου χιαστού ή οι κακώσεις των πλαγίων συνδέσμων, μπορεί να προκαλέσουν αίσθημα αστάθειας, σαν να «φεύγει» το γόνατο. Το οίδημα είναι συχνό εύρημα μετά από σοβαρό τραυματισμό, ενώ σε κατάγματα ή οστικές θλάσεις μπορεί να υπάρχει έντονος πόνος και δυσκολία στη φόρτιση.

2. Εκφυλιστικές αλλοιώσεις και οστεοαρθρίτιδα
Η οστεοαρθρίτιδα του γόνατος είναι μια από τις συχνότερες αιτίες πόνου, ειδικά μετά τη μέση ηλικία. Ο πόνος συνήθως επιδεινώνεται με τη φόρτιση, όπως στο περπάτημα και στις σκάλες, ενώ μπορεί να συνοδεύεται από δυσκαμψία μετά από ακινησία. Η πρωινή δυσκαμψία στην οστεοαρθρίτιδα τείνει να είναι σύντομη και να βελτιώνεται γρήγορα με την κίνηση. Μπορεί επίσης να υπάρχουν τριξίματα, μείωση του εύρους κίνησης και περιορισμός της λειτουργικότητας στην καθημερινότητα.

Στην περιοχή της επιγονατίδας, συχνά εμφανίζεται πατελομηριαίο σύνδρομο ή χονδροπάθεια. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο πόνος εντοπίζεται γύρω ή πίσω από την επιγονατίδα και συχνά επιδεινώνεται στις σκάλες, στο βαθύ κάθισμα ή μετά από παρατεταμένη καθιστή θέση.

3. Υπερχρήση, τενοντοπάθειες και θυλακίτιδες
Η υπερχρήση μπορεί να οδηγήσει σε τενοντοπάθειες, όπως τενοντοπάθεια του επιγονατιδικού τένοντα, που εμφανίζεται συχνά σε άτομα που κάνουν άλματα ή τρέξιμο. Πόνος μπορεί να παρουσιαστεί επίσης από τενοντοπάθειες των οπίσθιων μηριαίων, ή από σύνδρομα τριβής όπως το σύνδρομο της λαγονοκνημιαίας ταινίας, το οποίο προκαλεί πόνο στην έξω πλευρά του γόνατος, ιδιαίτερα σε δρομείς και ποδηλάτες.

Οι θυλακίτιδες είναι φλεγμονές μικρών «θυλάκων» που διευκολύνουν την κίνηση των ιστών. Μπορούν να δώσουν τοπικό οίδημα και πόνο στην πίεση, όπως η προεπιγονατιδική θυλακίτιδα στην πρόσθια επιφάνεια ή η θυλακίτιδα στην έσω κάτω περιοχή, κοντά στον χήνειο πόδα.

4. Φλεγμονώδεις αρθρίτιδες και κρυσταλλογενείς αρθροπάθειες
Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες ο πόνος στο γόνατο δεν είναι καθαρά «μηχανικός», αλλά σχετίζεται με φλεγμονή. Σε φλεγμονώδεις αρθρίτιδες, όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα, η δυσκαμψία το πρωί μπορεί να διαρκεί περισσότερο και μπορεί να συνυπάρχουν συμπτώματα και σε άλλες αρθρώσεις πέρα από το γόνατο, όπως στα χέρια, στους καρπούς ή στις ποδοκνημικές.

Επίσης, οι κρυσταλλογενείς αρθροπάθειες, όπως η ουρική αρθρίτιδα και η ψευδοουρική αρθρίτιδα, μπορεί να προκαλέσουν οξύ επεισόδιο έντονου πόνου, με πρήξιμο, θερμότητα και ευαισθησία στην άρθρωση. Σε αυτές τις περιπτώσεις η κλινική εικόνα μπορεί να μοιάζει με λοίμωξη και απαιτείται σωστή ιατρική εκτίμηση.

Ποια συμπτώματα βοηθούν να καταλάβουμε τι συμβαίνει

Ο τρόπος με τον οποίο εμφανίζεται ο πόνος και τα συνοδά συμπτώματα δίνουν σημαντικές πληροφορίες. Ο πόνος που ξεκινά αιφνίδια μετά από στροφή ή απότομη κίνηση και συνοδεύεται από οίδημα, υποψιάζει για τραυματισμό συνδέσμων ή μηνίσκου. Το μηχανικό κλείδωμα ή το αίσθημα ότι κάτι «μπλοκάρει» μέσα στην άρθρωση συχνά σχετίζεται με ενδοαρθρικό πρόβλημα.

Αντίθετα, ο πόνος που επιδεινώνεται προοδευτικά με τη φόρτιση και συνυπάρχει με δυσκαμψία μετά από ξεκούραση είναι πιο συμβατός με οστεοαρθρίτιδα. Ο πόνος γύρω από την επιγονατίδα, ειδικά στις σκάλες ή μετά από πολύ κάθισμα, συχνά παραπέμπει σε πατελομηριαίο σύνδρομο. Όταν ο πόνος συνοδεύεται από ερυθρότητα, θερμότητα και γενική κακουχία, πρέπει να εξετάζονται φλεγμονώδεις αιτίες ή λοίμωξη.

Πότε χρειάζεται αξιολόγηση από ορθοπαιδικό

Ορισμένα σημεία είναι «καμπανάκια» και απαιτούν άμεση αξιολόγηση:
• Αδυναμία να πατήσετε το πόδι ή έντονος πόνος στη φόρτιση
• Σημαντικό οίδημα, παραμόρφωση ή υποψία κατάγματος
• “Κλείδωμα” του γόνατος ή αιφνίδια αστάθεια
• Ερυθρότητα, θερμότητα, πυρετός (υποψία λοίμωξης)
• Επίμονος πόνος πάνω από 2–3 εβδομάδες παρά την ξεκούραση
• Συχνές υποτροπές που περιορίζουν την άσκηση ή την καθημερινότητα

Ακόμη κι αν δεν υπάρχουν επείγοντα σημεία, ο ορθοπαιδικός είναι απαραίτητος όταν ο πόνος επηρεάζει τη λειτουργικότητα, την εργασία, τον ύπνο ή όταν υπάρχει ιστορικό τραυματισμών.

Πώς πραγματοποιείται η διάγνωση

1. Λεπτομερές ιστορικό: Ο ιατρός θα ρωτήσει πότε άρχισε ο πόνος, τι τον επιδεινώνει και τι τον ανακουφίζει, αν υπήρξε τραυματισμός, ποια είναι η δραστηριότητα και αν υπάρχουν προηγούμενα επεισόδια.
2. Κλινική εξέταση: με αξιολόγηση του εύρους κίνησης, της σταθερότητας, της επιγονατίδας και των μηνίσκων, καθώς και εντοπισμό περιοχών ευαισθησίας.
3. Απεικόνιση: Ανάλογα με την ένδειξη, μπορεί να ζητηθούν απεικονιστικές εξετάσεις. Οι ακτινογραφίες είναι πολύ χρήσιμες στην οστεοαρθρίτιδα και σε οστικές βλάβες. Η μαγνητική τομογραφία βοηθά στη διερεύνηση μηνίσκων, συνδέσμων, χόνδρου και οστικών θλάσεων.

Σε ειδικές περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί εργαστηριακός έλεγχος ή ακόμη και παρακέντηση άρθρωσης, όταν υπάρχει υποψία λοίμωξης ή κρυσταλλογενής αρθρίτιδας.

Πώς θεραπεύεται ο πόνος στο γόνατο;

Η αντιμετώπιση του πόνου στο γόνατο επιλέγεται εξατομικευμένα και εξαρτάται από την αιτία, το στάδιο της βλάβης, την ηλικία και τις λειτουργικές απαιτήσεις του ασθενούς.

1. Συντηρητική αντιμετώπιση

• Τροποποίηση της δραστηριότητας
• Σωστή καθοδήγηση για φόρτιση
• Πάγος τις πρώτες ημέρες στη φλεγμονή ή στο οίδημα
• Φαρμακευτική αναλγησία και αντιφλεγμονώδη, όπου επιτρέπεται
• Φυσικοθεραπεία: ενδυνάμωση τετρακεφάλου ή γλουτιαίων, έλεγχος κίνησης, ιδιοδεκτικότητα
• Ορθωτικά, επιγονατίδες, νάρθηκες σε επιλεγμένες περιπτώσεις
• Ρύθμιση βάρους: ακόμα και μικρή απώλεια μειώνει τα φορτία στο γόνατο

2. Ενέσιμες και βιολογικές θεραπείες

• Υαλουρονικό οξύ: για τη βελτίωση της «λίπανσης» και των συμπτωμάτων σε επιλεγμένη οστεοαρθρίτιδα
• PRP: μπορεί να βοηθήσει σε συμπτώματα και φλεγμονή σε συγκεκριμένες περιπτώσεις
• Κορτικοστεροειδές: κυρίως σε έντονη φλεγμονή, με αυστηρή ένδειξη

3. Χειρουργικές λύσεις

Όταν υπάρχει σαφής ένδειξη, εξετάζονται:
• Αρθροσκόπηση: σε συγκεκριμένες μηνισκικές και ενδοαρθρικές παθήσεις
• Τεχνικές αποκατάστασης αρθρικού χόνδρου, όπως οι μικροκατατμήσεις, για εντοπισμένες χόνδρινες βλάβες, όταν υπάρχει ένδειξη.
• Οστεοχονδρικές μεταμοσχεύσεις σε ειδικές περιπτώσεις
• Οστεοτομία σε επιλεγμένες παραμορφώσεις/φόρτιση
• Ολική αρθροπλαστική γόνατος σε προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα, όταν ο πόνος και ο λειτουργικός περιορισμός δεν ελέγχονται αλλιώς.

Σε κάθε περίπτωση, η έγκαιρη αξιολόγηση του πόνου στο γόνατο βοηθά να πραγματοποιηθεί σωστή διάγνωση και να σχεδιαστεί ένα ρεαλιστικό πλάνο θεραπείας, με στόχο τη μείωση του πόνου, τη βελτίωση της κίνησης και την προστασία της άρθρωσης.

Για ολοκληρωμένη κλινική εκτίμηση και εξατομικευμένη αντιμετώπιση, μπορείτε να απευθυνθείτε στον Λάζαρο Μάντση, Ορθοπαιδικό Χειρουργό, Διδάκτορα Ορθοπαιδικής του Πανεπιστημίου LMU Μονάχου.